Đôi điều về Tứ Đại Danh Dược

   Theo câu hỏi của Minh và cũng có lẽ trong chúng ta, thì ai cũng biết đến vị thuốc có tên là Sâm.  Mà không chỉ có Sâm , 3 vị còn lại của 4 vị thuốc bổ đứng đầu của Đông Dược là ...

Sâm -Nhung -Quế -Phụ .. thì cũng đơn giản để biết công dụng của nó, trong việc chăm sóc sức khỏe, bằng việc đọc các bài viết về lĩnh vực y học cổ truyền trên sách vở hoặc qua internet. Tuy nhiên việc biết công dụng thì dễ, nhưng để biết cách chọn mua, bào chế và sử dụng lại là việc đòi hỏi những kinh nghiệm khá chuyên môn. Bởi chỉ riêng phân biệt Sâm với các loại ...rễ cây khác đã là điều không đơn giản với những ai chưa từng học thuốc. Chỉ cần dạo một vòng các quán ...Hột vịt lộn, lẩu dê, chân gà nướng ...ở vỉa hè ...Chúng ta đã thấy cơ man nào là sâm to sâm bé ,được ngâm vàng ươm trong các hũ rượu thuốc , với giá bán chỉ vài ngàn một xị. Hay ngay cả ra mua ở những tiệm thuốc lớn, nếu không biết ''nhìn hàng'', thì vẫn bị ăn quả lừa sâm dzỏm hay sâm đã bị ''rút ruột'' ngay.

Vị bổn sư của tôi đã nói : " Mày không biết thuốc, thì nhìn củ khoai có khi cũng tưởng củ sâm ''. Sau này mới thấy đúng, khi có học tò te chút đỉnh , thì thấy khá nhiều cái rễ cây, có hình dạng giống sâm. Nhất là các loại rễ cây ấy được phù phép bằng cách tạo hình và tẩm lên thứ hương liệu hóa chất có mùi sâm .  Hiện nay coi những quảng cáo trên phương tiện truyền thông, thấy ra rả nào là dầu gội đầu nhân sâm, xà bông sâm...đủ thứ sâm, mà thấy phản cảm. Bởi sâm là một dược liệu quý, uống còn chẳng có mà uống, chứ đừng nói là dùng nó để tô da, phết nách... Có mà Từ Hy Thái Hậu.

*****

Bây giờ đi vào cái ý chính về câu hỏi, đó là Quế, Phụ và Cao Ban Long là gì ?

Quế :

Quế là một vị thuốc, ngoài ra nó còn là gia vị mà ta rất thường dùng trong việc chế biến các món như ..Phở, Bò Kho...Các loại bánh, kẹo, mứt và nó cũng được dùng trong hóa mỹ phẩm. Một điều may mắn là nước ta có loại quế tốt nhất thế giới, mọc ở vùng Thanh Hóa. Nó từ xưa luôn nằm trong số các cống vật mà phía quân Tàu đòi hỏi phải có. Nó gọi là Quỳ Quế hay Thanh Quế. Dù giống quế ấy thì mọc rải rác khắp nơi, nhưng chỉ tại Thanh Hóa thì mới cho ra thứ quế giá trị nhất. Người ta cho rằng do phong thổ, địa nhưỡng của vùng miền ấy thích hợp. Giống như xoài Hòa Lộc, mẵng cầu Vũng Tàu, nhãn vải Hưng Yên vậy. Đem trồng nơi khác thì hoặc là giảm đi chất lượng rất đáng kể, hay sẽ giảm sản lượng thu hoạch. Đặc biệt có những giống thuốc hay hoa quả , chỉ cần mang ra khỏi vùng đất của nó vài trăm mét, là đã thấy khác biệt lớn rồi .

Võ gia thì trong nhà thường có...Quế

Quế được dùng rất thông dụng trong các bài thuốc Đông Y, với những công dụng chính của nó là chủ trị các chứng cảm mạo, thương hàn, tay chân lạnh, giúp tiêu hóa tốt (kiện tỳ), chữa đau bụng, kiết lỵ ... Quế có tính đại nhiệt, nên cũng luôn được dùng trong các bài thuốc võ, để làm tan máu bầm, chữa đau các khớp xương.

Phụ :

Phụ là vị thuốc phụ tử . Lý do gọi nó tên phụ tử ( cha con) là do nó là củ con của củ Ô Đầu, nhưng chỉ gọi là vị phụ tử khi những củ con ấy đã được bào chế khá công phu. Ô Đầu, Phụ Tử cha con nhà ấy, thì tốt nhất là được ''đẻ '' ở miền Tứ Xuyên của TQ. Nên chúng được phân biệt là Xuyên Ô Đầu với các loại không xuất phát từ Tứ Xuyên.

Vị thuốc này có độc tính cao, uống lầm nó có khi phải bỏ mạng. Phụ nữ có thai mà uống thì khỏi...đẻ, vì thai nhi sẽ trụy.

Nó được đưa làm danh dược bởi có lẽ nó hiếm, mọc ở núi cao rừng thẳm . Tính chất bổ của nó thì tốt nhất là bổ ...dương. Sau đó là giúp ích cho hệ miễn dịch. Ngoài ra còn dùng nó để hồi dương cho người sắp ...''ngáp". 

Việc dùng loại dược này phải hết sức thận trọng, bào chế, cân lượng tử tế.

Cao Ban Long:

Cao Ban Long nó gần gũi với vị thuốc thứ 2 của tứ vị danh dược, đó là Nhung. Bởi Nhung là vị thuốc từ sừng non của con Hươu ( khi sừng còn mềm, cắt ra còn máu tươi ). Còn Cao Ban Long lại lấy sừng già gọi là gạc ( sừng thành xương cứng) mà chế biến. Cả sừng non lẫn già đều là vị thuốc quý, rất bổ dưỡng . Nó giúp phục hồi sức khỏe, và rất tốt cho người lớn tuổi, tuy nhiên nhỏ tuổi thì cũng như Sâm , nếu không gần thành '' thân tàn ma dại'', thì không nên dùng.

Với đặc tính là đại bổ và bổ  dương, nên Ban Long cũng là thứ dễ bị làm giả, một phần cũng do giá cả cao và chế biến kỳ công.

****

Nhìn họ lấy Nhung con Hươu mà thấy ...Ác . Nhiều người muốn đỏ da thắm thịt, muốn dâm dục cho thỏa, thì sát hại biết bao động vật từ con dữ dằn như rắn, đến con hiền lành như Hươu. Rồi bổ cỡ nào thì đến ngày giờ cũng lăn ra chết, cả ngàn cái chết khác nhau ,chứ đâu phải chỉ chết do bệnh, do yếu càng không phải do liệt dương.

Tuệ Đức Tịnh Mạc