Cấp cứu

TT - Những
sai lầm khi cấp cứu tai nạn,
thương tích có thể dẫn đến
tử vong hoặc di chứng suốt
đời. TS.BS Lương Đình Lâm (ảnh) - trưởng khoa chấn thương chỉnh
hình Bệnh viện Chợ Rẫy
- nói:

- Khi bị
gãy xương, trừ trường hợp
gãy khung chậu, tổn thương mạch
máu (chảy máu nhiều) thì mới cần cấp
cứu khẩn cấp, còn những
trường hợp gãy xương khác (kể
cả gãy hở xương đùi) phải
hết sức bình tĩnh.

Nhiều
người cứ thấy gãy xương
là vội vàng đưa lên xe gắn máy rồi phóng, dẫn
đến hiện tượng đầu
xương gãy rất sắc đâm vào dây thần
kinh và làm nát các cơ. Đặc biệt với
các tổn thương cột sống
phải cố định phần
cổ và lưng rồi đặt
lên cáng cứng. Tổn thương ở
cột sống cổ thì phải
nâng nhẹ nhàng ở phần cổ
đưa lên cáng.

* Nhưng
ngay cả một số cơ
sở y tế cũng chưa thực hiện
đúng nguyên tắc khi cấp cứu chấn
thương, thưa bác sĩ?

- Đúng là còn nhiều
bất cập ở cơ
sở y tế tuyến trước
(trạm y tế, trung tâm y tế, kể cả
bệnh viện tuyến tỉnh):
cứ thấy chảy máu là khâu kín vết
thương ở chi. Thậm chí có khi chúng tôi thấy trong vết thương có cả
cỏ, cát, tóc... trong khi
những thứ này chứa biết
bao vi khuẩn. Nguyên tắc là tất cả
vết thương ở chi dưới
thì cấm không được khâu, chỉ cầm máu. An toàn nhất
là để hở sau ba ngày, nếu vết thương
không có biểu hiện nhiễm trùng thì mới
khâu lại.

Bệnh
nhân gãy xương đùi mà bất động không đầy
đủ hoặc lỏng lẻo,
khi vận chuyển đường xa các nẹp
có thể bị lệch, rời
ra, làm các đầu xương gãy có thể đâm vào mạch máu thần kinh, làm nát cơ và lệch thêm, dẫn
đến bệnh nhân bị sốc do quá đau. Trên nguyên tắc phải bất
động trên ổ gãy một khớp
và dưới ổ gãy một khớp.
Ví dụ gãy thân xương đùi thì phải bất động
cả khớp gối và khớp
háng.

 

Trong trường
hợp gãy cổ xương đùi ở
người già, một số nơi
có thói quen bó bột chống xoay chỉ ở cổ
bàn chân (bó bột cánh chuồn). Trong khi chỉ cần một
bao cát chèn phía ngoài để
bàn chân không đổ ra
ngoài là đủ. Không cần bó bột (vì sau đó bắt
buộc phải mổ, ở
người trên 70 tuổi thường phải
thay chỏm xương đùi do xương đã loãng không lành được).

* Nhưng
làm sao biết gãy xương và ngay thời điểm đó phải
làm gì?

- Gãy hở
thì rất dễ nhận biết
vì đầu xương lòi ra ngoài. Nếu trường hợp
có chảy máu nhiều, đầu xương
chọc ra ngoài da, không
nên cố đẩy ngược đầu
xương vào trong vì động tác này có thể nguy hiểm, gây sốc cho nạn nhân và nhiễm
trùng sau này. Dùng gạc sạch đắp lên đầu
xương gãy và chỗ chảy máu, băng ép lại
rồi đưa đến cơ
sở y tế.

Trường
hợp gãy kín có các dấu hiệu như
biến dạng chi, cử động bất
thường, rất đau. Một số trường
hợp nạn nhân vẫn có thể vận
động, thậm chí đi lại được do xương
gãy cài nhau.

Trường
hợp không có nẹp chuyên dùng thì có thể dùng nẹp tự
tạo. Tìm miếng gỗ hay cành cây dài thẳng, bọc
vải, sau đó đặt dọc theo chiều
dài của chi rồi cuốn băng lại
bên ngoài trước khi đưa lên cáng, vận chuyển bệnh
nhân. Phải dùng ba nẹp đặt quanh trục
xương và dài hơn các khớp phía trên và phía dưới xương bị
gãy.

* Nhiều
bệnh nhân thấy đau liền tới thầy
lang để kéo, nắn, đắp thuốc...
Điều này có đúng?

- Sai lầm!
Có trường hợp gãy xương đòn mà đắp
thuốc nam sưng vù phải vào bệnh viện.
Thật ra gãy xương đòn dễ liền, khoảng
4-5 tuần. Có người lại giã nửa
con gà ác bó lại! Thịt gà để chỉ
nửa ngày đã có mùi rồi huống chi để
đến... thối. Nhiều người
đến các thầy lang nắn, đả trặc
rồi lăn bằng hột gà, đắp
các loại thuốc nam, cao thuốc dán... làm sưng nề trầm
trọng hơn, gây viêm loét da. Đặc biệt khi bệnh
nhân vào viện, bác sĩ muốn phẫu thuật
để sắp đặt xương
thì không làm ngay được
do đã bị nhiễm trùng da hoặc tổn thương
da.

Đã có trường
hợp gãy xương đùi  nhưng
không bất động gì cả mà chở
thẳng nạn nhân đến bệnh viện.
Đến nơi thì mạch đã bằng
0, huyết áp bằng 0.

Một số nhân viên y tế cứ thấy
vết thương chảy máu là khâu lại,
người nhà thấy không chảy máu nữa, bề
ngoài  “sạch
đẹp” nên yên tâm, trong
khi bên trong nhiễm trùng
có thể dẫn đến hoại
thư sinh hơi, phải đoạn
chi hoặc nạn nhân tử vong do nhiễm trùng, nhiễm độc.

* Thưa
bác sĩ, trường hợp nạn nhân bị
đứt rời chi thì sao?

- Khi gặp
tai nạn làm chi đứt rời, nếu
là chi dưới thì thời gian kể từ khi bị
tai nạn đến khi nối không được
quá tám tiếng. Tổng kết cho thấy
nếu quá tám tiếng thì tỉ lệ nối
thất bại là 85%, nếu quá sáu tiếng thất bại
là 50%.

Với những tổn thương
đứt rời hay tổn thương
mạch kheo thì phải rất khẩn
cấp đưa đến cơ
sở y tế chuyên khoa có đủ điều kiện
chuyên môn có thể nối được. Trường
hợp bị đứt rời
chi trên thì thời gian từ lúc bị nạn
cho đến khi nối có thể dài hơn,
sau 12-16 giờ nối lại vẫn
có thể thành công.

Cần bảo quản chi đứt
lìa đúng phương pháp: cuộn vào một khăn sạch,
bỏ vào một túi nilông sạch, dùng đá phủ bên ngoài để làm lạnh và chuyển
ngay theo nạn nhân đến bệnh viện
nơi có bác sĩ chuyên khoa
để nối chi.

 

                                                                         
KIM SƠN